Nowelizacja ustawy o PIP – Państwowa Inspekcja Pracy zdecyduje, komu należy się umowa o pracę
Nowelizacja ustawy o PIP
Nowelizacja ustawy o PIP – Państwowa Inspekcja Pracy zdecyduje, komu należy się umowa o pracę
Prace nad nowelizacją ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy znajdują się na końcowym etapie – ustawa oczekuje obecnie na podpis prezydenta. W przypadku jej wejścia w życie inspektorzy PIP uzyskają uprawnienie do ustalania istnienia stosunku pracy, przy czym ostateczny kształt regulacji odbiega od pierwotnych założeń omawianych przez nas niecałe pół roku temu (sprawdź). Projekt nowelizacji przeszedł wiele modyfikacji – część proponowanych rozwiązań uległa złagodzeniu.
Jakie nowe uprawienia ma zyskać Państwowa Inspekcja Pracy?
Projekt nowelizacji przewiduje rozszerzenie kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy w kilku kluczowych obszarach.
Oprócz najbardziej istotnego uprawnienia do ustalania istnienia stosunku pracy, PIP zyska również możliwość przeprowadzania kontroli w formie zdalnej, co w praktyce może przekładać się na zwiększenie częstotliwości podejmowanych czynności kontrolnych.
Po drugie, wzmocniona zostanie współpraca pomiędzy organami państwowymi. PIP będzie uprawniona do korzystania z informacji pozyskanych od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Szefa Krajowej Administracji Skarbowej. Umożliwi to bardziej efektywną identyfikację nieprawidłowości w zakresie zatrudnienia, w szczególności w przypadkach rozbieżności pomiędzy formalną podstawą współpracy a jej rzeczywistym charakterem.
Przewidziano również wprowadzenie nowego instrumentu w postaci interpretacji indywidualnych wydawanych przez Głównego Inspektora Pracy. Interpretacje te będą dotyczyć stosowania przepisów prawa pracy w zakresie oceny, czy dany stosunek prawny spełnia przesłanki stosunku pracy.
Jak to wygląda dzisiaj?
Aktualnie inspektor pracy nie ma prawa jednostronnie rozstrzygać, że pomiędzy stronami istnieje stosunek pracy. Inspektor, w ocenie którego charakter danej współpracy może odpowiadać cechom stosunku pracy może co najwyżej skierować wystąpienie lub polecenie dotyczące zmiany podstawy zatrudnienia lub wnieść do sądu pracy powództwo o ustalenie istnienia stosunku pracy.
Decyzję w tym zakresie podejmuje wyłącznie sąd, po przeprowadzeniu pełnego postępowania dowodowego, wysłuchaniu stron i ustaleniu, jaki był rzeczywisty sposób realizacji świadczeń. Daje to przedsiębiorcy realną możliwość obrony – przedstawienia dokumentów, wyjaśnień, praktyki współpracy czy specyfiki konkretnego modelu działania.
W efekcie nawet jeśli PIP ma odmienne zdanie co do charakteru współpracy, to nie ma mechanizmu natychmiastowego przekształcenia umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę. Cały proces jest kontrolowany przez sąd i podlega zasadom postępowania cywilnego.
Projektowana zmiana stanowi zdecydowany zwrot w dotychczasowej praktyce.
Procedura ustalania istnienia stosunku pracy przez PIP
W pierwszej kolejności inspektor pracy – w razie stwierdzenia nieprawidłowości – będzie uprawniony do wydania polecenia dotyczącego funkcjonowania umowy cywilnoprawnej lub niezawarcia umowy o pracę, w sytuacji gdy w relacji łączącej strony przeważają cechy stosunku pracy.
Przed wydaniem polecenia inspektor będzie zobowiązany do wysłuchania stron oraz umożliwienia im przedstawienia stanowiska i wyjaśnień. Na tym etapie dochodzi zatem do wstępnej oceny charakteru współpracy przy uwzględnieniu materiału dowodowego oraz stanowisk stron.
W przypadku niewykonania polecenia, inspektor pracy będzie mógł wystąpić do okręgowego inspektora pracy o wszczęcie postępowania administracyjnego. Postępowanie to będzie mogło zakończyć się wydaniem decyzji ustalającej istnienie stosunku pracy. Alternatywnie, zamiast inicjowania postępowania administracyjnego, inspektor będzie mógł skierować powództwo do sądu pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy.
Jeżeli po wydaniu polecenia pracodawca i pracownik zawrą jednak umowę o pracę i odbędzie się to na warunkach zaakceptowanych przez inspektora PIP, postępowanie może zostać zakończone bez konieczności podejmowania dalszych czynności administracyjnych.
Jeżeli strony nie zdecydują się na nawiązanie stosunku pracy, albo zawarta umowa o pracę zostanie oceniona negatywnie przez inspektora pracy, okoliczności te będą stanowiły podstawę do:
- wydania decyzji ustalającej istnienie stosunku pracy, albo
- wytoczenia powództwa o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy.
Przyjęte rozwiązanie przewiduje etapową procedurę, w której ustalenie istnienia stosunku pracy nie następuje automatycznie, lecz poprzedzone jest wydaniem polecenia oraz możliwością dostosowania formy zatrudnienia przez strony.
Nie będzie rygoru natychmiastowej wykonalności
Odwołanie od decyzji okręgowego inspektora pracy do sądu będzie można wnieść w terminie w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia.
Jeżeli okręgowy inspektor pracy uzna odwołanie, w całości za słuszne, będzie mógł w trybie autokontroli zmienić lub uchylić zaskarżoną decyzję. W przeciwnym przypadku decyzja zostanie niezwłocznie przekazana do sądu.
Do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia decyzji jej wykonanie będzie wstrzymane, co oznacza rezygnację z pierwotnie zakładanego rygoru natychmiastowej wykonalności.
Wyjątek przewidziano dla osób objętych szczególną ochroną przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy, np. kobiet w ciąży, wobec których w postępowaniu administracyjnym może zostać nadany rygor natychmiastowej wykonalności.
PIP będzie przeprowadzał kontrole zdalnie
Projekt nowelizacji przewiduje również wprowadzenie możliwości przeprowadzania kontroli w formie zdalnej. Celem tej zmiany jest usprawnienie oraz przyspieszenie czynności kontrolnych, w szczególności w przypadkach, w których nie jest konieczna fizyczna obecność inspektora w zakładzie pracy.
Ma to odbywać się za pośrednictwem transmisji online umożliwiającej kontrolę dokumentów, wysłuchanie strony oraz przesłuchanie podmiotu kontrolowanego przy zastosowaniu dostępnych urządzeń technicznych.
W ramach kontroli dopuszczalne będzie przekazywanie dokumentów (np. akt osobowych) w formie elektronicznej. Obowiązek ich udostępnienia będzie spoczywał na podmiocie kontrolowanym, analogicznie jak w przypadku kontroli prowadzonej w sposób tradycyjny.
Wprowadzenie kontroli zdalnych oznacza w praktyce zwiększenie dostępności organu kontrolnego oraz ograniczenie barier organizacyjnych po stronie Państwowej Inspekcji Pracy, co może przekładać się na większą częstotliwość podejmowanych czynności kontrolnych.
Interpretacja indywidualna – nowe uprawnienie GIP
Głównemu Inspektorowi Pracy przyznano zupełnie nowe narzędzie mające pomóc pracodawcom ustalić, czy ich praktyka w zakresie stosowania przepisów prawa pracy jest właściwa.
Wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej będzie można złożyć w zakresie ustalenia, czy przedstawiony we wniosku stosunek prawny stanowi stosunek pracy w rozumieniu art. 22 § 1 Kodeksu pracy.
Interpretacja indywidualna wydana na wniosek pracodawcy nie będzie dla niego wiążąca, przy czym wnioskodawca nie będzie mógł być obciążony sankcjami administracyjnymi, finansowymi lub karami w zakresie, w jakim zastosował się do uzyskanej interpretacji indywidualnej.
Interpretacja będzie natomiast wiążąca dla Państwowej Inspekcji Pracy i będzie mogła zostać zmieniona albo uchylona wyłącznie w przypadku zmiany okoliczności sprawy.
Dwukrotne zwiększenie kar za wykroczenia
Projekt nowelizacji przewiduje również zaostrzenie odpowiedzialności za wykroczenia przeciwko prawom pracownika, poprzez podwyższenie wysokości mandatów oraz kar grzywny.
Przykładowo, w przypadku zawierania umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których – zgodnie z przepisami – powinna zostać zawarta umowa o pracę, projekt zakłada podwyższenie wysokości grzywny z obecnych 1 000 zł – 30 000 zł do poziomu 2 000 zł – 60 000 zł.
Jeśli obawiasz się, że zawarta przez Ciebie umowa cywilnoprawna może zostać podważona, skonsultuj się z nami. Zweryfikujemy Twoją umowę i pomożemy dobrać najbardziej optymalne rozwiązanie.
Zachęcamy również do zapoznania się z naszymi pozostałymi publikacjami w zakresie Prawa pracy.