Pola eksploatacji w prawie autorskim – element konieczny dla przeniesienia praw autorskich
Pola eksploatacji
Pola eksploatacji to zagadkowe pojęcie, które przysparza polskim klubom sportowym i esportowym wielu problemów. Dla każdego przeniesienia autorskich praw majątkowych konieczne jest bowiem wskazanie pól eksploatacji, dla których tego przeniesienia się dokonuje.
W niniejszym artykule wyjaśniamy:
- czym są pola eksploatacji,
- dlaczego mają tak duże znaczenie przy przenoszeniu praw autorskich,
- jak różni się ich rola w umowie o pracę oraz umowie o świadczenie usług (zleceniu/B2B).
Czym są pola eksploatacji w prawie autorskim?
Pola eksploatacji to konkretne sposoby korzystania z utworu, np.:
- publikacja w internecie,
- druk i wydawanie,
- emisja telewizyjna lub radiowa,
- reprodukcja mechaniczna,
- streaming,
- zapisanie na nośnikach fizycznych,
- publiczne udostępnianie.
Prawo autorskie wymaga, aby strony umowy precyzyjnie wskazały, na jakich polach eksploatacji prawa są przenoszone lub licencjonowane. Nie można posługiwać się ogólnymi sformułowaniami jak „wszystkie pola eksploatacji” ani domniemywać, że prawa obejmują całe możliwe wykorzystanie utworu. To dlatego klauzule związane z przeniesieniem praw autorskich są zwykle tak bardzo rozbudowane.
Jeżeli pola eksploatacji nie zostaną określone w umowie o przeniesienie praw autorskich, to prawa te nie zostają przeniesione. Określenie pól eksploatacji jest kluczowe dla czynności przeniesienia praw autorskich.
Pola eksploatacji w umowie o pracę
W przypadku utworów pracowniczych (art. 12 ustawy o prawie autorskim), autorskie prawa majątkowe przechodzą na pracodawcę automatycznie w chwili przyjęcia utworu. Kwestią sporną w literaturze jest to czy w umowie o pracę należy określać pola eksploatacji przenoszonych praw autorskich do utworu czy wynikają one z „celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron”. Generalnie określenie tych pól jest zalecane, chociaż zwykle przyjmuje się, że faktycznie ich szczegółowe określenie w umowie nie jest konieczne (nie jest wymagane dla skutecznego przeniesienia praw autorskich). Leży to jednak w interesie pracodawcy, dla którego jasne i jednoznaczne określenie tych pól gwarantuje mu brak problemów w przyszłości związanych z wykazywaniem celu i zamiaru stron przy zawieraniu umowy.
Pola eksploatacji w umowach o świadczenie usług (zleceniach / B2B)
W przypadku współpracy z freelancerem lub wykonawcą zewnętrznym – grafikiem, montażystą, copywriterem, fotografem, twórcą wideo czy agencją kreatywną – obowiązują znacznie surowsze wymogi. Tutaj nie ma automatycznego przejścia praw. Aby klub mógł korzystać z utworów, musi zawrzeć pisemną umowę, która:
- wskazuje pola eksploatacji,
- określa wynagrodzenie za przeniesienie praw,
- jednoznacznie stwierdza przeniesienie praw lub udzielenie licencji.
Ustawodawca wymaga, by pola eksploatacji wskazane zostały w sposób konkretny i wyczerpujący. O ile w postanowieniu można odwołać się do pól wymienionych w ustawie, o tyle określenie „na wszystkich polach eksploatacji” jest zbyt szerokie i przez to nieskuteczne. Należy więc jasno określić w jaki sposób klub będzie mógł korzystać z utworów (np. publikacja w mediach społecznościowych, wykorzystanie w reklamie w TV i internecie).
Jeśli w umowie zabraknie jakiegoś pola, np.:
- wykorzystania grafiki na koszulkach,
- użycia zdjęcia w reklamie outdoor,
- emisji w telewizji,
to klub nie ma prawa wykorzystywać utworu w taki sposób. Nawet jeśli zapłacił za realizację usługi.
Co również bardzo istotne przeniesienie praw autorskich musi nastąpić w umowie zawartej w formie pisemnej. Oznacza to, że strony muszą wymienić się podpisanymi oryginałami umowy. Nie może to być wymiana skanów czy umowa w formie mailowej, bo będzie nieskuteczna.
Podsumowanie
Pola eksploatacji to kluczowy element każdej umowy dotyczącej praw autorskich. Ich właściwe określenie gwarantuje pewność i bezpieczeństwo klubowi zatrudniającemu pracowników działu kreatywnego.
W umowie o pracę – prawa przechodzą z mocy ustawy, ale tylko w takim zakresie, w jakim wynika to z celu umowy. Chociaż określenie pól eksploatacji zwykle nie jest niezbędne, to zdecydowanie jest rekomendowane.
W umowie o świadczenie usług (zleceniu/B2B) – przeniesienie praw jest skuteczne wyłącznie wtedy, gdy pola eksploatacji są wyraźnie wskazane, a umowa ma formę pisemną. Brak takiego wskazania skutkuje brakiem przeniesienia praw autorskich majątkowych do utworu.
Zachęcamy również do zapoznania się z naszymi pozostałymi publikacjami.