Mediacja w sporze budowlanym
Czy mediacja w sporze budowlanym jest obowiązkowa? Koszty mediacji w 2026 r. na przykładzie roszczenia za roboty dodatkowe
Spory budowlane należą do najbardziej kosztownych i czasochłonnych sporów gospodarczych. Wykonawcy, podwykonawcy i generalni wykonawcy koncentrując się na wysokości roszczenia, nie mogą zapominać o kosztach związanych z samym dochodzeniem należności.
Ustawodawca od lat promuje polubowne formy rozwiązywania sporów, traktując mediację jako narzędzie pozwalające ograniczyć koszty i skrócić czas dochodzenia roszczeń. Realizacji tego celu ma służyć również wprowadzony niedawno obowiązek kierowania stron do mediacji w sprawach budowlanych rozpoznawanych w postępowaniu gospodarczym. W praktyce oznacza to, że w zasadzie wszystkie spory wynikające z umów o roboty budowlane już na początkowym etapie postępowania trafiają do mediacji.
Warto jednak pamiętać o dwóch rzeczach. Po pierwsze, mediacja generuje konkretne koszty. Po drugie, wbrew obiegowej opinii, nadal pozostaje dobrowolna.
Mediacja w sporze budowlanym jest dziś standardem
Zgodnie z art. 458² § 1 pkt 5 KPC sprawy wynikające z umów o roboty budowlane są rozpoznawane w postępowaniu gospodarczym.
Dodatkowo art. 458³a § 1 KPC przewiduje, że przed posiedzeniem przygotowawczym albo pierwszą rozprawą sąd kieruje strony do mediacji.
W praktyce oznacza to, że w sporach dotyczących robót budowlanych, robót dodatkowych, kar umownych czy rozliczeń kontraktowych strony muszą się liczyć z postanowieniem o skierowaniu do mediacji jeszcze na początku procesu.
Mediacja pozostaje dobrowolna
Sam fakt skierowania stron do mediacji nie oznacza jednak, że strony muszą ją prowadzić.
W uzasadnieniu projektu nowelizacji, która wprowadziła art. 458³a KPC, ustawodawca wyraźnie podkreślił, że obowiązek kierowania stron do mediacji nie przekreśla zasady dobrowolności mediacji. Strona może sprzeciwić się prowadzeniu mediacji już w pierwszym piśmie procesowym, a wówczas sąd nie ma obowiązku kierowania stron do mediacji.
Dodatkowo zgodnie z art. 183⁸ § 2 KPC:
„Mediacji nie prowadzi się, jeżeli strona sprzeciwi się jej w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia lub doręczenia jej postanowienia kierującego strony do mediacji (…)”.
Przepis ten jest często pomijany przez przedsiębiorców. W praktyce oznacza on, że po otrzymaniu postanowienia o skierowaniu do mediacji należy podjąć świadomą decyzję:
- albo przystępujemy do mediacji,
- albo składamy sprzeciw w ustawowym terminie tygodnia.
Brak reakcji najczęściej oznacza rozpoczęcie procedury mediacyjnej i powstanie związanych z nią kosztów.
Oczywiście nie oznacza to, że warto automatycznie sprzeciwiać się mediacji. W wielu sporach jest ona skutecznym sposobem zakończenia konfliktu. Istotne jest jednak, aby decyzję podejmować świadomie, po ocenie stanu sprawy, a nie przez przeoczenie ustawowego terminu.
Ile kosztuje mediacja?
Od 17 lutego 2026 r. obowiązuje nowe rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie wysokości wynagrodzenia i podlegających zwrotowi wydatków mediatora.
W sprawach majątkowych:
- przy wartości przedmiotu sporu do 200 000 zł wynagrodzenie mediatora wynosi 2% WPS, nie mniej niż 300 zł i nie więcej niż 4 000 zł;
- przy wartości przedmiotu sporu powyżej 200.000 zł wynagrodzenie mediatora wynosi 4 000 zł oraz 1% od nadwyżki ponad 200 000 zł;
- maksymalne wynagrodzenie mediatora wynosi 8 000 zł za całe postępowanie mediacyjne.
Do wynagrodzenia doliczany jest VAT, jeśli mediator jest jego płatnikiem.
Mediatorowi przysługuje również zwrot wydatków związanych m.in. z wynajmem sali, korespondencją czy dojazdami.
Kto ponosi koszty mediacji?
Co do zasady koszty mediacji rozkładają się pomiędzy strony po połowie, chyba że strony uzgodnią inny sposób ich pokrycia albo sąd odmiennie rozliczy koszty procesu w orzeczeniu kończącym sprawę.
W praktyce oznacza to, że nawet wykonawca lub podwykonawca posiadający w pełni uzasadnione roszczenie musi liczyć się z koniecznością wyłożenia części kosztów mediacji już na początku postępowania.
Case study: roboty dodatkowe o wartości 350 000 zł
Załóżmy typową sytuację z rynku budowlanego.
Podwykonawca instalacji sanitarnych wykonał roboty dodatkowe podczas realizacji inwestycji magazynowej.
Prace zostały wykonane i odebrane, jednak generalny wykonawca odmawia zapłaty twierdząc, że roboty nie były objęte aneksem do umowy.
Wartość roszczenia wynosi:
- wynagrodzenie za roboty dodatkowe: 350 000 zł,
- skapitalizowane odsetki: około 25 000 zł.
Łączna wartość przedmiotu sporu:
375 000 zł
Koszt wniesienia pozwu
Opłata sądowa wynosi 5% wartości przedmiotu sporu.
W omawianym przypadku będzie to:
18 750 zł
Koszt mediacji
Przy wartości przedmiotu sporu wynoszącej 375 000 zł wynagrodzenie mediatora wyniesie:
- 4 000 zł,
- plus 1% od nadwyżki ponad 200 000 zł, czyli 1 750 zł.
Łącznie:
5 750 zł netto
Po doliczeniu VAT:
7 072,50 zł brutto
Przy standardowym podziale kosztów każda ze stron poniesie wydatek około:
3 536 zł brutto
A to dopiero początek. Jeżeli mediacja zakończy się niepowodzeniem, strony muszą jeszcze liczyć się z kosztami opinii biegłych budowlanych, które w bardziej skomplikowanych sprawach często wynoszą od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych.
Czy warto korzystać z mediacji?
Jak zwykle w prawie odpowiedź brzmi: to zależy.
Mediacja bywa bardzo skuteczna w sytuacjach, gdy:
- strony chcą kontynuować współpracę,
- spór dotyczy głównie rozliczeń,
- stan faktyczny jest stosunkowo dobrze udokumentowany,
- strony są gotowe do pewnych ustępstw.
Zdarzają się jednak sytuacje, w których mediacja od początku nie rokuje powodzenia. Dotyczy to zwłaszcza spraw, w których jedna ze stron całkowicie kwestionuje istnienie roszczenia albo spór wymaga szczegółowych ustaleń technicznych i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego.
Dlatego decyzja o udziale w mediacji powinna być elementem strategii procesowej, a nie automatyczną reakcją na postanowienie sądu.
Wniosek: świadomie zarządzaj sporem
Mediacja sama w sobie nie jest ani dobra, ani zła.
W wielu sprawach pozwala uniknąć wieloletniego procesu i znacząco ograniczyć koszty. W innych okazuje się jedynie dodatkowym etapem przed nieuniknionym postępowaniem dowodowym.
Najważniejsze jest jednak to, aby przedsiębiorca miał świadomość swoich praw oraz potencjalnych kosztów.
W szczególności warto pamiętać, że:
- skierowanie do mediacji nie oznacza obowiązku jej prowadzenia,
- możliwe jest zgłoszenie sprzeciwu wobec mediacji,
- na złożenie sprzeciwu przewidziano krótki, tygodniowy termin,
- koszty mediacji zwykle ponoszą obie strony po połowie.
Dobra strategia procesowa polega nie tylko na wygraniu sprawy, ale również na ograniczeniu kosztów jej prowadzenia.
W sporach budowlanych nadal aktualna pozostaje zasada: „lepiej zapobiegać niż leczyć”, a jeszcze lepiej świadomie zarządzać konfliktem, zanim zacznie generować niepotrzebne koszty.
Zatrudnianie piłkarzy spoza Unii Europejskiej w Polsce
FAQ
Nie. Choć sąd co do zasady kieruje strony sporów budowlanych do mediacji na początku postępowania, sama mediacja pozostaje dobrowolna. Strona może sprzeciwić się mediacji, w tym również po otrzymaniu postanowienia o skierowaniu do mediacji, składając sprzeciw w terminie tygodnia.
Koszt mediacji zależy od wartości przedmiotu sporu. W sprawach o wyższej wartości wynagrodzenie mediatora może wynieść nawet 8.000 zł (plus VAT i wydatki mediatora). W praktyce koszty mediacji są najczęściej dzielone po połowie pomiędzy strony.
Nie zawsze. Mediacja często pozwala uniknąć wieloletniego procesu, kosztownych opinii biegłych oraz dodatkowych wydatków związanych z prowadzeniem sporu. Z drugiej strony są sprawy, w których już na początku wiadomo, że szanse na zawarcie ugody są niewielkie. Decyzja o przystąpieniu do mediacji lub złożeniu sprzeciwu powinna być elementem świadomie przyjętej strategii procesowej.
Jeżeli strona nie sprzeciwi się mediacji w ustawowym terminie, postępowanie mediacyjne zostanie przeprowadzone, a strony będą zobowiązane do poniesienia związanych z nim kosztów. Dlatego warto zwracać uwagę na korespondencję sądową i nie przeoczyć tygodniowego terminu na reakcję.
Bardzo często tak. Spory dotyczące robót dodatkowych zwykle koncentrują się wokół rozliczeń, zakresu wykonanych prac i wartości wynagrodzenia. Jeżeli strony dysponują odpowiednią dokumentacją, mediacja może doprowadzić do szybkiego porozumienia i pozwolić uniknąć kosztownego oraz wieloletniego procesu sądowego.
Zbrodnia VAT
Zbrodnia VAT
Zachęcamy również do zapoznania się z naszymi pozostałymi publikacjami.