Elastyczna organizacja czasu pracy a zadaniowy system czasu pracy
Elastyczna organizacja czasu pracy a zadaniowy system czasu pracy
Elastyczna organizacja czasu pracy a zadaniowy system czasu pracy
W poprzednim artykule omówiliśmy najczęściej spotykane formy elastycznej organizacji czasu pracy, które mogą pomóc pracodawcom lepiej dostosować organizację pracy do potrzeb pracowników oraz specyfiki prowadzonej działalności. Wskazaliśmy również, jakie rozwiązania w tym zakresie przewiduje Kodeks pracy.
Tym razem przyjrzymy się relacji pomiędzy elastyczną organizacją czasu pracy a zadaniowym systemem czasu pracy. W praktyce pojęcia te bywają ze sobą utożsamiane, ponieważ oba rozwiązania kojarzą się z większą swobodą w organizacji pracy.
Choć na pierwszy rzut oka mogą wydawać się podobne, ich charakter, cel oraz podstawy prawne są odmienne. Rozróżnienie tych instytucji ma istotne znaczenie dla pracodawców, zwłaszcza przy rozpatrywaniu wniosków pracowników o zastosowanie elastycznej organizacji pracy oraz przy wyborze rozwiązań najlepiej odpowiadających potrzebom danego zakładu pracy.
Czym jest elastyczna organizacja czasu pracy?
Przypomnijmy krótko, że za elastyczną organizację czasu pracy zgodnie z Kodeksem pracy uważa się m.in. pracę zdalną, ruchomy czas pracy, indywidualny rozkład czasu pracy, system skróconego tygodnia pracy, system pracy weekendowej czy obniżenie wymiaru czasu pracy.
Warto zwrócić uwagę, że katalog ten nie obejmuje zadaniowego systemu czasu pracy. Już na tym etapie można zauważyć, że ustawodawca odróżnia rozwiązania służące elastycznej organizacji pracy od poszczególnych systemów czasu pracy przewidzianych w Kodeksie pracy.
Nie oznacza to jednak, że zadaniowy system czasu pracy nie zapewnia pracownikowi większej swobody w organizacji pracy. Wręcz przeciwnie – w praktyce jest on często postrzegany jako jedno z rozwiązań zapewniające organizacji elastyczność.
Na czym polega zadaniowy system czasu pracy?
Zadaniowy czas pracy jest szczególnym, elastycznym systemem czasu pracy. W systemie tym czas pracy pracownika określony jest wymiarem jego zadań.
Zadaniowy system czasu pracy może zostać wprowadzony w przypadkach uzasadnionych rodzajem pracy, jej organizacją lub miejscem wykonywania pracy. Najczęściej stosowany jest wobec pracowników, których obowiązki cechują się dużą samodzielnością, a bieżąca kontrola godzin pracy jest utrudniona lub niecelowa.
Samo określenie przez strony czasu pracy jako zadaniowego nie jest podstawą, aby stosować ten system, jeżeli nie uzasadniają tego rodzaj pracy i jej organizacja.
Czy w zadaniowym czasie pracy pracodawca może wyznaczać godziny pracy?
Jedną z cech charakterystycznych zadaniowego systemu czasu pracy jest pozostawienie pracownikowi większej swobody w organizacji wykonywania powierzonych zadań. Z tego względu co do zasady pracodawca nie powinien wyznaczać pracownikowi sztywnych godzin rozpoczynania i kończenia pracy.
Nie oznacza to jednak, że pracownik może wykonywać swoje obowiązki całkowicie dowolnie. W praktyce pracodawca może oczekiwać dostępności pracownika w określonych godzinach, jeżeli jest to uzasadnione organizacją pracy, koniecznością udziału w spotkaniach, współpracą z klientami lub innymi pracownikami.
W tym systemie pracodawca nie ma obowiązku sporządzania rozkładu czasu pracy, jeśli w porozumieniu z pracownikiem ustali czas niezbędny do wykonania powierzonych obowiązków (oczywiście przy uwzględnieniu normy czasu pracy). Robi to zatem co do zasady sam pracownik. Jednak jeśli ze względu na rodzaj pracy będzie to uzasadnione, pracodawca może wyznaczyć pracownikowi rozkład czasu pracy.
W systemie tym czas pracy pracownika określony jest wymiarem jego zadań.
Zadaniowy system czasu pracy a normy czasu pracy
Wprowadzenie zadaniowego systemu czasu pracy nie oznacza, że przestają obowiązywać normy czasu pracy przewidziane w Kodeksie pracy. Pomimo większej swobody w organizacji wykonywania obowiązków, pracownik nadal pozostaje objęty obowiązującymi normami dobowymi i tygodniowymi.
Z tego względu zakres powierzonych zadań powinien zostać ustalony w taki sposób, aby ich wykonanie było możliwe w ramach normalnego czasu pracy. Jeżeli realizacja powierzonych obowiązków wymagałaby systematycznej pracy ponad obowiązujące normy czasu pracy, pracownik może dochodzić wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych.
Z perspektywy pracodawcy szczególne znaczenie ma zatem właściwe określenie zakresu zadań powierzanych pracownikowi. Samo wprowadzenie zadaniowego systemu czasu pracy nie wyłącza bowiem przepisów dotyczących czasu pracy ani nie zwalnia pracodawcy z odpowiedzialności za ich naruszenie.
Wymiar zadań powinien być tak ustalony, aby pracownicy, przy dochowaniu zwykłej w danych okolicznościach staranności, mogli wykonać swoje obowiązki w ramach podstawowych norm czasu pracy, czyli 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin na tydzień.
Zadaniowy system czasu pracy a ewidencja czasu pracy
W kontekście zadaniowego systemu czasu pracy warto zwrócić uwagę również na zasady prowadzenia ewidencji czasu pracy. Jest to bowiem jedyny system czasu pracy, w którym pracodawca może prowadzić uproszczoną ewidencję czasu pracy.
Nie oznacza to jednak całkowitego zwolnienia z obowiązku ewidencjonowania czasu pracy pracownika. Uproszczona ewidencja powinna obejmować przynajmniej dni pracy, dni wolne od pracy oraz okresy nieobecności w pracy, takie jak np. urlopy wypoczynkowe.
Dla pracodawców stanowi to niewątpliwie pewne uproszczenie organizacyjne. Należy jednak pamiętać, że brak obowiązku ewidencjonowania godzin pracy nie oznacza braku obowiązku prawidłowego ustalenia zakresu zadań powierzanych pracownikowi ani wyłączenia przepisów dotyczących czasu pracy.
Zadaniowy system czasu pracy a godziny nadliczbowe
Jednym z najczęściej powielanych mitów jest przekonanie, że w zadaniowym systemie czasu pracy nie występują godziny nadliczbowe. Sam fakt objęcia pracownika zadaniowym systemem czasu pracy nie wyłącza jednak możliwości powstania pracy nadliczbowej.
Jeżeli zakres powierzonych zadań został ustalony w taki sposób, że ich wykonanie nie jest możliwe w ramach normalnego czasu pracy, pracownik może dochodzić wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych. Z tego względu wprowadzenie zadaniowego systemu czasu pracy nie zwalnia pracodawcy z obowiązku odpowiedniego planowania obciążenia pracą.
Nie można uznać, że samo nazwanie systemu czasu pracy „zadaniowym” (np. w umowie o pracę) pozwala na niestosowanie przepisów regulujących pracę w godzinach nadliczbowych.
Nawet w przypadku ustalenia, że pracownika obowiązywał zadaniowy czas pracy, konieczne jest zawsze poczynienie dalszych ustaleń co do rozmiaru obowiązujących go zadań, w szczególności możliwości ich wykonania w ramach norm czasu pracy. W przypadku sporu dotyczącego zadaniowego czasu pracy, to pracodawca powinien wykazać, że powierzał pracownikowi zadania możliwe do wykonania w czasie pracy wynikającym z norm określonych w art. 129 k.p.
Dlaczego elastyczna organizacja czasu pracy nie obejmuje zadaniowego systemu czasu pracy?
Choć zadaniowy system czasu pracy zapewnia pracownikowi znaczną swobodę w organizacji wykonywania obowiązków służbowych, nie został on wymieniony prawodawcę `w katalogu rozwiązań uznawanych za elastyczną organizację pracy.
Nie jest to przypadkowe. Celem elastycznej organizacji pracy jest przede wszystkim umożliwienie pracownikowi łatwiejszego godzenia życia zawodowego z życiem prywatnym, w szczególności poprzez wpływ na miejsce wykonywania pracy, rozkład czasu pracy lub wymiar etatu.
Zadaniowy system czasu pracy pełni natomiast inną funkcję. Jego istotą jest sposób organizacji i rozliczania pracy pracownika, którego obowiązki – ze względu na ich charakter – trudno wykonywać według sztywno określonych godzin pracy. Kluczowe znaczenie ma tutaj wykonanie powierzonych zadań, a nie samo ustalenie godzin rozpoczynania i kończenia pracy.
Nie oznacza to oczywiście, że zadaniowy system czasu pracy nie może ułatwiać pracownikowi godzenia obowiązków zawodowych i rodzinnych. W wielu przypadkach będzie on zapewniał nawet większą swobodę niż niektóre rozwiązania zaliczane do elastycznej organizacji pracy. Z perspektywy przepisów prawa pracy są to jednak odrębne instytucje, które realizują odmienne cele i opierają się na różnych zasadach.
FAQ
Elastyczna organizacja czasu pracy obejmuje rozwiązania pozwalające pracownikowi dostosować sposób wykonywania pracy do jego potrzeb, m.in. pracę zdalną, ruchomy czas pracy, indywidualny rozkład czasu pracy czy obniżenie wymiaru etatu.
Nie. Samo uzgodnienie między stronami nie jest wystarczające. Wprowadzenie zadaniowego czasu pracy musi być uzasadnione rodzajem pracy, jej organizacją lub miejscem wykonywania.
Zadaniowy system czasu pracy może być stosowany przede wszystkim wobec pracowników, których rodzaj pracy lub sposób jej wykonywania utrudnia bieżące kontrolowanie godzin pracy – np. przedstawiciel handlowy czy listonosz.
Tak. Jeżeli zakres powierzonych zadań nie pozwala na ich wykonanie w ramach obowiązujących norm czasu pracy, pracownik może dochodzić wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych.
Elastyczna organizacja czasu pracy może rozwiązać ten problem
Elastyczna organizacja czasu pracy może rozwiązać ten problem
Zachęcamy również do zapoznania się z naszymi pozostałymi publikacjami w zakresie Prawa pracy.
Spóźnienia pracowników? Elastyczna organizacja czasu pracy może rozwiązać ten problem