Redukcja zatrudnienia – poznaj najczęstsze błędy w wypowiedzeniach
Redukcja zatrudnienia a konieczność doboru pracowników do zwolnienia
Redukcja zatrudnienia może być w pełni uzasadniona, a mimo to przegrać w sądzie pracy. Najczęściej zawodzi treść wypowiedzenia: brakuje w nim kryteriów doboru, kryteria są pozorne albo porównanie objęło niewłaściwą grupę pracowników. Wyjaśniamy, jakie błędy popełniają pracodawcy i jak przygotować wypowiedzenie, które obroni się w razie sporu.
W poprzednim artykule omówiliśmy, czym różni się likwidacja od redukcji stanowisk. Obie stanowią przyczyny niedotyczące pracownika, wynikają najczęściej z ekonomicznych lub organizacyjnych decyzji pracodawcy, np. związanych ze spadkiem liczby zamówień, koniecznością ograniczenia kosztów, automatyzacją procesów czy połączeniem działów.
Celem krótkiego przypomnienia: likwidacja i redukcja zatrudnienia różnią się przede wszystkim tym, co dzieje się z samym stanowiskiem. W przypadku likwidacji stanowiska dane stanowisko znika ze struktury pracodawcy, a przypisane do niego zadania przestają być wykonywane, przechodzą na innych pracowników albo zostają przekazane na zewnątrz (outsourcing). W przypadku redukcji zaś stanowisko pozostaje, a zmienia się jedynie liczba osób, które je zajmują.
Różnica ta przekłada się bezpośrednio na treść wypowiedzenia. W przypadku redukcji, oprócz wskazania przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę, pracodawca musi także uzasadnić, dlaczego spośród kilku pracowników zatrudnionych na takich samych lub podobnych stanowiskach zwolnienie objęło właśnie tę osobę.
Granice kontroli sądu pracy
W razie odwołania się pracownika od wypowiedzenia sąd pracy nie ocenia samej decyzji o ograniczeniu zatrudnienia. Pracodawca ma prawo samodzielnie kształtować strukturę organizacyjną oraz poziom zatrudnienia stosownie do swoich potrzeb i sytuacji gospodarczej, a sąd nie będzie badał, czy reorganizacja była celowa ani czy dało się ją przeprowadzić inaczej. Ma jednak uprawnienie do oceny, czy przyczyna wskazana w wypowiedzeniu jest rzeczywista i konkretna, a w przypadku redukcji etatów – także czy dobór pracownika do zwolnienia był uzasadniony.
Kontroli sądu pracy nie podlega ocena zasadności przyjętej przez pracodawcę decyzji o zmianie struktury organizacyjnej zakładu pracy w celu racjonalizacji i ograniczenia zatrudnienia pracowników, lecz tylko ocena zasadności i słuszności przyjętych kryteriów doboru pracowników na stanowiska pracy i kwalifikowania pracowników do zwolnienia z pracy. (I PKN 401/97)
Redukcja zatrudnienia a treść oświadczenia o wypowiedzeniu – dlaczego to pismo przesądza o sporze?
Pracodawca, który wypowiada umowę o pracę, ma obowiązek wskazać w oświadczeniu przyczynę uzasadniającą swoją decyzję. Przy redukcji zatrudnienia nie wystarczy jednak ograniczyć się do informacji o zmniejszeniu zatrudnienia. Z treści wypowiedzenia powinno również wynikać, jakimi kryteriami pracodawca kierował się przy wyborze pracowników do zwolnienia oraz dlaczego ich zastosowanie doprowadziło do rozwiązania umowy właśnie z tym pracownikiem.
Tak sformułowane wypowiedzenie wyznacza granice ewentualnego sporu. Sąd pracy oceni zasadność zwolnienia przez pryzmat przyczyny wskazanej w piśmie. W toku postępowania pracodawca może ją wprawdzie doprecyzować i poprzeć dowodami, nie może jednak zastąpić jej inną ani powołać się na okoliczności, które wykraczają poza jej ramy. Innymi słowy, nawet w pełni uzasadniona redukcja etatów może nie obronić się przed sądem, jeżeli jej przyczyny i kryteria doboru nie znalazły należytego odzwierciedlenia w treści wypowiedzenia.
Najczęściej popełniane błędy
Przyglądając się sporom wynikającym z redukcji etatów, łatwo zauważyć, że ich źródłem są zwykle te same uchybienia w treści oświadczenia o wypowiedzeniu.
Brak kryteriów doboru do zwolnienia
Przy redukcji zatrudnienia pracodawcy często poprzestają na wskazaniu samej przyczyny wypowiedzenia umowy, np. reorganizacji struktury organizacyjnej w związku z koniecznością ograniczenia kosztów. Taka przyczyna może być sama w sobie w pełni prawidłowa. Nie odpowiada jednak na pytanie, które w razie sporu okaże się kluczowe: dlaczego zwolnienie objęło właśnie tego pracownika, skoro na takich samych lub podobnych stanowiskach zatrudnieni byli również inni.
Odpowiedzi na to pytanie mają dostarczyć kryteria doboru do zwolnienia, które powinny znaleźć odzwierciedlenie już w treści wypowiedzenia. Jeżeli pracodawca ich nie wskaże, pracownik nie wie, na jakiej podstawie dokonano wyboru, a sąd nie ma czego ocenić. Ujawnienie kryteriów dopiero w toku postępowania co do zasady nie naprawi tego braku – pracownik powinien je poznać w chwili otrzymania wypowiedzenia.
Kryteria doboru tylko na papierze
Samo wskazanie kryteriów doboru do zwolnienia nie załatwia jeszcze sprawy. Problemem bywa nie tylko ich całkowite pominięcie, ale także czysto formalne przytoczenie, niepoparte żadnymi faktami. Lista ogólnych haseł, takich jak „kompetencje”, „zaangażowanie” czy „efektywność”, bez odniesienia do sytuacji zwalnianej osoby, w praktyce niewiele różni się od braku kryteriów. Pracownik nadal nie wie, dlaczego to on wypadł gorzej od pozostałych.
Jeszcze większe ryzyko pojawia się wtedy, gdy kryteria okazują się fikcyjne, a pracodawca w toku sporu nie jest w stanie wykazać, że rzeczywiście je zastosował. Jeżeli o wyborze miały przesądzić „słabsze wyniki pracy”, a na danym stanowisku nigdy nie prowadzono żadnych pomiarów czy ocen, które pozwalałyby porównać pracowników, sąd z dużym prawdopodobieństwem uzna, że kryterium miało charakter pozorny. Podobnie będzie, gdy kryteria zostaną dobrane niejako „pod” podjętą wcześniej decyzję personalną. Gdy pracodawca jako rozstrzygającą wskazuje na przykład znajomość języka obcego, którego pracownik nigdy nie wykorzystywał na zajmowanym stanowisku i którego nikt od niego nie wymagał, trudno będzie przekonać sąd, że wybór miał obiektywny charakter.
Źle wyznaczona grupa pracowników do porównania
Nawet rzetelnie dobrane i rzeczywiście zastosowane kryteria nie obronią decyzji pracodawcy, jeżeli porównanie objęło niewłaściwy krąg osób. Ocenie powinni podlegać wszyscy pracownicy zatrudnieni na takich samych lub podobnych stanowiskach, których dotyczy redukcja – a nie tylko ci, których pracodawca od początku typował do zwolnienia.
Przy wyznaczaniu tej grupy decydujące znaczenie ma nie nazwa stanowiska, lecz faktyczny zakres obowiązków. W strukturze pracodawcy pracownicy mogą figurować jako „specjalista ds. kadr”, „referent kadrowy” czy „koordynator HR”, a w rzeczywistości wykonywać bardzo zbliżone zadania. Porównanie ograniczone wyłącznie do osób o identycznej nazwie stanowiska może zostać uznane za dokonane w zbyt wąskim gronie.
Szczególnej ostrożności wymaga sytuacja kierowników. Co do zasady likwidacja konkretnego stanowiska w ramach zmian w strukturze organizacyjnej uzasadnia rozwiązanie umowy bez potrzeby porównywania zwalnianej osoby z pozostałymi pracownikami. Sytuacja co do zasady wygląda inaczej, gdy pracodawca likwiduje jedno z kilku równorzędnych stanowisk kierowniczych. Wówczas może pojawić się potrzeba odniesienia wyboru także do innych osób z kadry kierowniczej zajmujących podobne stanowiska, a nie wyłącznie do pracowników jednego pionu czy działu. Ocena zależy każdorazowo od okoliczności konkretnej sprawy.
Jak wskazał Sąd Najwyższy w jednym w wyroków: „W razie indywidualnego zwolnienia pracownika na stanowisku kierowniczym, w związku z likwidacją stanowiska pracy, porównanie jego sytuacji do sytuacji innych pracowników obejmuje takie obiektywne kryteria, jak: staż pracy, wykształcenie, kwalifikacje faktyczne, dotychczasowy przebieg pracy, doświadczenie zawodowe, szczególne umiejętności i predyspozycje do wykonywania pracy określonego rodzaju, w ramach tej samej grupy pracowników (zajmujących podobne stanowiska), nie zaś z uwzględnieniem tylko jednej komórki organizacyjnej.”
Pozorna redukcja zatrudnienia – gdy w rzeczywistości chodzi o konkretnego pracownika
Zdarza się, że redukcja etatów służy jedynie za wygodny pretekst do rozstania się z pracownikiem, z którego pracodawca jest niezadowolony, a nie potrafi wskazać na tyle konkretnych zastrzeżeń wobec jego pracy, by uczynić je przyczyną wypowiedzenia. Po niedługim czasie na jego miejsce zostaje zatrudniona nowa osoba, a liczba etatów w zespole wraca do poprzedniego poziomu. Samo ponowne utworzenie etatu nie jest wprawdzie zakazane, stawia jednak pracodawcę w trudnej sytuacji dowodowej. W razie sporu będzie on musiał wykazać, że redukcja rzeczywiście nastąpiła i wynikała z ówczesnych potrzeb organizacyjnych, a odtworzenie etatu było podyktowane nowymi, faktycznymi potrzebami zakładu pracy – nie zaś próbą ukrycia rzeczywistej przyczyny zwolnienia pracownika.
*
Redukcja etatów, która ma obronić się przed sądem, musi być rzeczywista, a wybór pracownika do zwolnienia – możliwy do uzasadnienia i udokumentowania. Jeżeli planują Państwo zmiany w strukturze zatrudnienia, zapraszamy do kontaktu. Pomożemy przeprowadzić je tak, aby ograniczyć ryzyko sporu.
Zatrudnianie piłkarzy spoza Unii Europejskiej w Polsce
FAQ
Nie. Decyzja o ograniczeniu zatrudnienia należy do pracodawcy. Sąd zbada natomiast, czy przyczyna wskazana w wypowiedzeniu była rzeczywista i czy wybór pracownika do zwolnienia był uzasadniony.
Przepisy tego nie wymagają. W razie sporu to jednak pracodawca będzie musiał wykazać, że zastosował kryteria doboru wobec wszystkich porównywanych pracowników. Udokumentowana ocena znacząco to ułatwia.
Co do zasady tak, ale wyłącznie w granicach przyczyny wskazanej w piśmie. Nie może jej zastąpić inną ani powołać się na nowe okoliczności.
Zbrodnia VAT
Zbrodnia VAT
Zachęcamy również do zapoznania się z naszymi pozostałymi publikacjami.